Menu

     Wybór języka
Wybierz język

English Polish Romani

     Twoje IP
18.206.177.17

 Stereotypy o Romach

News
romantyczny kontra negatywny

W pierwszych latach wymuszonego współistnienia, gdy posunięcia polityczno-administracyjne zdecydowały o przestrzennej bliskości Romów i nie-Romów, nabrały dużej mocy od zawsze istniejące stereotypy Roma, szczególnie te negatywne. Stereotypy o Romach funkcjonowały od zawsze. Do ich powstania przyczyniła się tajemnicza odmienność Romów, która wymykała się klasyfikacji i zrozumieniu w gadziowskich kategoriach poznania świata. Jak słusznie podkreśla Jerzy Ficowski, jeden z pierwszych romologów w Polsce, rozpowszechnione są trzy rodzaje stereotypów, zamykające Romów w bardzo wąskiej przestrzeni ckliwo-romantycznej, demonicznej i przestępczej.

Inność romantyczna była niepokojąco-fascynująca. Pobudzała wyobraźnię i inspirowała malarzy, kompozytorów i poetów. Biedny, ale szczęśliwy Rom przemierzający bezkresy dróg, wolny, roztańczony i rozśpiewany, pan własnego losu, prawie królewski i niezależny, chociaż często nędznie ubrany, porywał swoją dumą i niezniewoloną duszą. Jego świat tak bardzo odmienny od rzeczywistości mieszczańsko-chłopskiej, którą wyznaczał etos pracy i obowiązku, wzbudzał nieznane dotąd pragnienia. Wróżące Romni o smagłej cerze i odmiennych nieeuropejskich rysach, w złotych naszyjnikach, z długimi, ciężkimi złotymi kolczykami, w barwnych długich spódnicach, wyglądały niepokojąco egzotycznie. Pociągały swoją urodą i tajemnicą, uzmysławiały niewypowiedziane tęsknoty za nieznanym, innym światem, do którego należały.


„Carmen” Georgesa Bizeta (1875) według noweli Prospera Merimee (1873), „Baron cygański” Johanna Straussa mł. (1885), „Miłość cygańska” Ferenca Lehara (1910), czy też „Hrabina Marica” Imre Kalmana (1924), to przykłady muzycznych fascynacji kulturą romską lub raczej jej elementami. Również literatura i malarstwo wykorzystują wątki romskie, które skutecznie umacniają taki właśnie odrealniony i wyidealizowany, literacko-akustyczny obraz życia Romów, pełny romantycznych lub postromantycznych tęsknot. Odwołując się jedynie do literatury polskiej, należy wymienić chociaż kilka bardzo znamiennych dzieł: „Chata za wsią” J.I. Kraszewskiego, „Pan Tadeusz” i „Dziady” A. Mickiewicza, „Beniowski” J. Słowackiego. Treściowo podobne motywy romskie odnaleźć można także w malarstwie A. Kotsisa, A. Gierymskiego, W. Gersona. Jeszcze jednym przykładem głęboko zakorzenionego stereotypu Roma, który łamie konwenanse i normy społeczne jest przyjęcie na przełomie XIX i XX wieku nazwy „cyganeria” przez kontestacyjne grupy artystyczne, które swoim stylem życia i sztuką nawiązywały do etosu romskiego.

Stereotyp demoniczny z kolei widzi w Romie siłę nieczystą, zło, które sobą reprezentuje. Napawa więc lękiem i prowadzi do potępienia, odrzucenia, a nawet zniszczenia, gdyż samo przebywanie z nim może być groźne. Uzasadnieniem dla podtrzymywania stereotypu negatywnego oraz lęku, który wywoływał i pozwalał na usprawiedliwienie dla pogardy wobec Romów, są różne historie o ich pochodzeniu, szczególnie wątek biblijny. Według tego właśnie źródła jako genealogii Romów, ich praojcem jest Kain lub Cham, syn Noego. Żadna z tych postaci nie jest jednak pozytywna, bo Kain to bratobójca, a Cham szydził ze swojego ojca, gdy ten leżał upojony winem. Dodajmy także, że Cham w języku semickim oznacza kogoś ciemnego, o smagłej karnacji, opalonego, właśnie takiego jak Rom. W tym kontekście ważną rolę odgrywa także symbolika kolorów pojawiająca się w ikonografii chrześcijańskiej, która wyraźnie wartościowała jako pozytywny kolor biały, a negatywny – wywołujący lęk i zagrożenie – czarny i jego odcienie. Ponadto, przeciwstawienie światła i mroku symbolizuje odwieczną walkę dobra ze złem, Boga z szatanem, stąd ciemna karnacja Roma stała się jego stygmatem i powodowała, że kojarzono go z diabłem, zarazą, nieszczęściem i wszelkim złem. Wywoływał lęk i jednocześnie nienawiść, chęć zniszczenia go, usunięcia ze wspólnej przestrzeni. Tajemniczy był także sam motyw romskiej wędrówki. Romowie byli pokutnikami, grzesznikami, ludźmi napiętnowanymi, do pewnego stopnia gorszymi. Trudnili się kowalstwem, a kowali uważano za uczniów diabła.

Podobne konsekwencje rodzi drugi negatywny stereotyp Roma – przestępcy. Według niego każdy Rom jest urodzonym kryminalistą, złodziejem, przestępcą, niechlujem i obdartusem, żebrakiem, który swoim wyglądem i zachowaniem nie tylko obraża porządnych obywateli, ale także zagraża bezpieczeństwu publicznemu. Zgodnie z tym stereotypem Romowie nie szanują własności prywatnej, kradną, wyłudzają, oszukują. Ten pogląd jest tak powszechny i tak głęboko zakorzeniony w społeczeństwach nie-romskich, że nie potrafią go zmienić poparte danymi statystycznymi wyniki badań naukowych nad przestępczością w grupach romskich i nie-romskich. Chociaż uzyskane dane nie wykazują różnic pod względem popełnianych wykroczeń w porównywanych grupach i przeczą obiegowym ocenom, ostatecznie stereotypy zwyciężają. Ich powszechność i niezmienność wynika z podstawowych cech stereotypów. Jako sądy wartościujące, dopuszczają one uproszczony ogląd rzeczywistości poprzez stosowanie uogólnień, stwierdzeń z kwantyfikatorem „wszyscy”, dzięki czemu w sposób nieskomplikowany porządkują otaczający świat w przejrzystych, chociaż nie zawsze do końca prawdziwych, kategoriach binarnych. Z drugiej strony, jak zawsze w każdym stereotypie, także w tym negatywnym, jest pewne ziarno prawdy. Kodeks postępowania romskiego cechuje się swego rodzaju elastycznością, a jego zasady zostawiają duże pole do interpretacji, która wykorzystywana jest najczęściej na korzyść członków tej społeczności, przy czym nie jest to traktowane jako zachowanie negatywne, a raczej godne pozazdroszczenia posiadania umiejętności sprytu i pewnej przebiegłości, która spotyka się z powszechną aprobatą współziomków. Wpisuje się to także w szerszą romską koncepcję etosu pracy, który tworzony jest w silnej opozycji do wartości wypoczynku i zabawy, a opiera się na czysto hedonistycznej zasadzie poszukiwania niewymagających zajęć i unikania prac niosących ze sobą zagrożenie skalaniem lub uniemożliwiających zachowanie mobilności i niezależności.

Legendarium romskie zawiera także legendę, która niejako sankcjonuje karygodne w odczuciu nie-Romów zachowania Romów. Legenda ta, rozpowszechniona przede wszystkim we Francji mówi, że Romowie mogą kraść, ale nie więcej niż równowartość 5 sous dziennie. Jest to nagroda jaką otrzymali od pana Boga za uratowanie Dzieciątka. Otóż, gdy św. Rodzina uciekała przed rzymskimi żołnierzami, napotkała Romni i poprosiła ją, aby ukryła dzieciątko przed prześladowcami. Romni ukryła je w worku, a gdy zatrzymał ją strażnik, odparła, że w worku niesie najpiękniejsze na świecie dziecko. Żołnierz myśląc, że to żart, pozwolił wszystkim podróżować dalej. Niestety, jest to tylko legenda, a i sami Romowie często się do niej nie stosują.

Stereotyp negatywny, wzbudzający lęk, ale także pogardę, usprawiedliwiał traktowanie Romów jako ludzi gorszych, których można było prześladować, odbierać prawa, bezkarnie karać, redukować do roli niewolników, sprzedawać, a nawet zabijać podczas polowania, jak dziką zwierzynę. Należy przy tym podkreślić, że Polska okazała się krajem Romom bardziej przyjaznym i tolerancyjnym niż inne kraje europejskie, np. Niemcy, czy Rumunia, gdzie Romów do połowy XIX wieku traktowano jak niewolników, jako inwentarz żywy, który darowano, zapisywano w testamentach lub licytowano na jarmarkach. Nawet jednak w Polsce, od połowy XVI wieku zanotowano przejawy negatywnych zachowań wobec Romów, które później się nasilały. Ich obcość językowa, kulturowa, rasowa stały się ich stygmatem, swojego rodzaju piętnem. Ponadto, w stosunku do innych mniejszości zamieszkujących Polskę, Romowie zawsze byli bardziej widoczni jako „inni”, jako „obcy”. Wyróżniają się ze społeczeństwa, gdyż zdradza ich ciemna karnacja, a przede wszystkim egzotyczne rysy twarzy, niespotykane wśród Słowian. Ponadto wierni swojej tradycji i jakby odporni na obowiązującą modę, inaczej się ubierają – są kolorowi i połyskujący. Wykonywane przez nich zawody także pełniły funkcje odróżniającą.

W konsekwencji, więcej cech różniło i nadal różni Romów niż upodabnia do mieszkańców krajów, które przemierzali. Ich inność prowadzi, tak jak w przeszłości, do marginalizacji, przepędzania z miejsca na miejsce. Można zaryzykować twierdzenie, że często nieznani obcy są mniej obarczeni negatywnymi stereotypami i łatwiej jest im znaleźć miejsce w nowym środowisku niż Romom. Paradoksalnie, romska inność, częściowo znana, ale także częściowo nieznana, widziana często jako fascynacja stylem życia tej grupy etnicznej, działała ostatecznie zawsze przeciw Romom. Rom jest znany tylko w pewnych kategoriach, np. etnicyzacji biedy, bezrobocia, przestępczości, degenerujących warunków życia, które funkcjonują jako dominujące cechy opisujące. Brak wzajemnej wiedzy prowadzi do błędnych, jakże często krzywdzących interpretacji, uproszczonych i fałszywych atrybucji, etnocentrycznych sądów, od których tak blisko do uprzedzeń, pogardy, negatywnego wartościowania. W relacjach między gadziami a Romami uprzedzenia zaczęły często działać jako samospełniająca się przepowiednia, Romowie w wielu przypadkach stają się takimi, jakimi chcemy ich widzieć. Oni sami także ciągle jeszcze zbyt rzadko ułatwiają kontakty i podejmują wystarczająco duży wysiłek aby istniejące stereotypy zmienić. Żyjąc na uboczu rzadko chętnie i z własnej inicjatywy uczestniczą w pracach na rzecz społeczności, której stali się częścią. Z drugiej strony, tylko dzięki wierności swojej kulturze przetrwali przez wieki i zachowali swoją odrębną tożsamość.



 
     Pokrewne linki
· Więcej o News
· Napisane przez admin_zrp


Najczęściej czytany artykuł o News:
Skandal w Szczecinku


     Oceny artykułu
Wynik głosowania: 0
Głosów: 0

Poświęć chwilę i oceń ten artykuł:

Wyśmienity
Bardzo dobry
Dobry
Przyzwoity
Zły


     Opcje

 Strona gotowa do druku Strona gotowa do druku






W latach 2007-2013 strona ZRP 
była realizowana dzięki dotacji przyznanej przez Ministra Administracji i Cyfryzacji
w ramach realizacji Programu na rzecz społeczności romskiej w Polsce






Związek Romów Polskich
       www.romowie.com

Pierwszy romski portal w Polsce oparty o PHPNuke.
All logos and trademarks in this site are property of their respective owner. The comments are property of their posters, all the rest © 2006 by: Webmaster and Admin_ZRP.

PHP-Nuke Copyright © 2005 by Francisco Burzi. This is free software, and you may redistribute it under the GPL. PHP-Nuke comes with absolutely no warranty, for details, see the license.
Tworzenie strony: 0.11 sekund